Nieuws

> HUMO - Waren ze nu 70, 80 of 90 ? Kerstmis met DJ's van Radio Minerva

De Antwerpse seniorenzender Radio Minerva is nog steeds 'de beste radio van de wereld en omgeving', en dus ook van Bethlehem. Momenteel ligt de derde cd-box van de zender in de winkel, 'Radio Minerva Wintert!': drie schijfjes plus een bonus-cd met de beste kerstliedjes van crooners als Frank Sinatra, Bing Crosby en Dean Martin. De perfecte aanleiding om het met de oude én wijze Minerva-deejays te hebben over Kerstmis van Toen.

Terwijl wijlen Stafke Fabri op de achtergrond'Kaarstmis oep de
Groenploats'zingt, sneeuwt het kerststemming in het chalet van
Minerva, dat met wat verbeelding net een stalletje is. Bij deze gezellige
zender is het alle dagen een beetje Kerstmis, en vandaag nog
net iets meer. Dankzij de opwarming van de aarde is het een stuk minder
koud dan vroegeï. En onze huizen zijn geïsoleerd, en we hebben
centrale verwarming en waÍme kleren.Hoe waren de winters toen?

SwaTheuns (81):lk ben geboren in de winter, en als baby mocht ik
niet boven in de slaapkamer liggen: zelfs daar vroor het.

Richand Cools (73):lk weet nog, mijn vrouw en ik waren pasgetrouwd
en het was zo koud dat er 's ochtends ijsbloemen op de bedsprei
stonden. Een hete nacht inzo'n ijskoud bed? Begin er maar
aan! En in de wc buiten bevroor mijn straal - alleen hele chique
mensen hadden een toilet binnenshuis.

Rik Anthony (79):En ge spreekt over warme kleren, maar ik was
zestien toen ik mijn eerste langebroek kreeg. Voordien vroren elke
winter de benen van m'n lijf: mijn billen en bovenbenen zagen vuur'
rood van de kou. 's Avonds werden we dan gewassen met glycerinezeep,
en dat pikte gelijk zot. En ondergoed hadden we niet!

Omer Braem (70): 0ch, die mannekes van 't stad kunnen tegen niet veel (lacht),
Rik Anthony: Had gij wel onderbroekskes,0mer? Gebreid door Marilyn Monroe,zeker?
Hadden jullie trucs om de koude aan te kunnen?
Omer Braem: Blijven spelen in de sneeuw,urenlang. 0p de duur begonnen je blote
handen en benen te gloeien en kreeg je het weer warm. Dat was
feitelijk een bevriezingsverschijnsel, maar dat wisten we niet.,

Richand Cools: Wij moesten ook het hele jaar door op klompen naar
school. 's Winters keek ik de hele week uit naar de zaterdag: dan
mochten we in bad, dan hadden we het tenminste warm. Ook al moest je dan in het vuile badwater van je broers.

Omer: in bed had je een stenen warmwaterkruik, of een baksteen
die was opgewarmd op de Leuvense stoof.

Wat is de vroegste Kerstmis die jullie je kunnen herinneren?
Richard die van verleden jaar. Ja, we hebben al wat alzheimer (lacht).

Swa, jij hebt als kind de Tweede Wereldoorlog meegemaakt.
Werd Kerstmis onder de Duitse bezetting ook gevierd?

Swa: Och manneke, we hadden geen eten, we hadden geen kerstboom,en we hadden geen geld om cadeautjes te kopen! Haring heeft ons rechtgehouden, al die vijf oorlogsjaren.
En brood, enfin brood: het deeg was gemaakt van aardappelschillen.
0ns moeder spaarde couponnekes op, voedselbons, om ons met Kerstmis toch iets extÍa's te kunnen geven. Op kerstavond 1944 hing er een dichte mist. Daardoor was het afweergeschut machteloos tegen de V1. Die avond zijn er tientallen van die vliegende bommen op Antwerpen gevallen - lk hoor ze nog vallen: bám...bám...bám... We zaten in de schuilkelder in de Veldstraat te wachten tot het onze beurt was om aan flarden geblazen te worden. Er was daar ook een echtpaar dat in de Van Kerckhovenstraat woonde. Hun kinderen waren daar gebleven, en rond middernacht is daar een bom gevallen...

Richard :lk weet nog dat mijn vader me op kerstavond in z'n armen naar de kolenkelder bracht, om daar te gaan schuilen. Daar heb ik nu nog nachtmerries van.

Rik "Wij gingen op kerstavond altijd naar een tante in Berchem die boerenjongens schonk - rozijnen op jenever. De dames dronken dan Goldwasser, een soort likeur met gouden stippeltjes erin, precies zo'n sneeuwstolpje.
Kerstavond 1944 waren we onderweg naar die tante toen de bommen begonnen te vallen. Toen we voorbij een groot herenhuis kwamen, deed een Duitse officier ons teken dat we binnen mochten komen - hij was daar ingekwartierd.
We hebben voor de Duitse bommen geschuild bij een nazi! Maar we zijn daar toch moeten gaan lopen. lk was een snotaap van vijf jaar die alles nazi, en ze hadden mij geleerd om 'De Duitsers zijn honden!' te zeggen.

Omer: "De moeder van mijn moeder is omgekomen bij een luchtaanval,
op 19 mei 1940 was dat. We woonden toen in Beveren-Waas. Een Engelse bommenwerper in nood moest z'n lading afwerpen, en één van die kastaars viel op ons huis. Ik was toen drie maanden oud,en mijn grootmoeder had nog tegen
mijn moeder gezegd:'Haal de kleine boven weg!'Toen dat wat lang duurde, kwam ze kijken waar we bleven. En net op dat moment viel die bom. Mijn moeder lag op mij, en de toog lag op haar. Dat was onze redding: de toog beschermde ons tegen het vallende puin. lk zeg altijd: mijn moeder heeft mij twee kéér het leven geschonken. Maar mijn grootmoeder stond een paar meter verder en werd bedolven onder
het puin. ln stukken vaneen... onder de oorlog kwamen wij eigenlijk niks tekort, naar de normen van die tijd dan, Mijn grootvader was bakker en blokmaker - hij draaide klompen. Bloem en meel waren op rantsoen, maar hij kneep er altijd wel wat af voor eigen gebruik.
En mijn vader werkte in de ijskelder van het slachthuis. De geur van bloed trok horden katten aan, en mijn vader ving die en nam ze mee in een mand op de Íiets. ln die mand zat een geheim vak waarin hij een paar lappen vlees kon verstoppen. Soms werd hij gecontroleerd door de Duitsers, maar dat vak hebben ze nooit gevonden. Het vlees aten we zelf op, en in het café mochten de buren een kat kornen kiezen.

Richard: Veel mensen die zo voedsel smokkelden zijn wel opgepakt, hè! Waarom heeft onze generatie meer respect voor z'n ouders? Omdat wij besefÍen wat zij voor ons hebben opgeofferd.
De mensen weten dat niet meer, maar tijdens de oorlog moest elk huishouden onderdak verlenen aan minstens één Duitser. Enfin, toch in Kontich, waar wij woonden. Onze logé was een soldaat van de Wehrmacht.
Mijn vader schaakte vaak met hem. Sympathieke gast, vond mijn vader.

Omer: Er was een mop over Hitler die dikwijls verteld werd. Hitler gaat pootjebaden in Oostende, en stuurt een Vlaams manneke om een handdoek. Het jongetje gaat naar zijn moeder maar komt zonder handdoek terug. Hij zegt tegen Hitler: 'Mijn moeder heeft gezegd dat ge maar tot in Engeland moet zwemmen: dan zullen ze u dáár wel afdrogen !' (hilariteit)
Mensen waren niet zo bang voor de Duitsers: die hadden discipline.
Van de Amerikaanders die ons kwamen bevrijden hadden ze meer schrik, want die werden door hun oversten minder kort gehouden.

Richand: Onze Marcel, mijn jongste broer, is geboren in 1945. Hij beweert graag dat hij de Engelsen nog heeft zien binnenkomen, maar dat zal dan door een spleet geweest zijn, zeker? (lacht)
Wat ik me van de bevrijding nog goed herinner, is hoe de vrouwen van collaboÍateurs werden kaalgeschoren. En hoe hun ínboedel door het raam werd gekeild.

Swa: Da's gelijk Verhaegen, een Vlaamse SS'er die veel verzetsleden had verklikt. Terwijl hij in Rusland voor de Duitsers vocht, kwamen de Engelsen ons bevrijden: een halfuur nadat die 't stad waren binnengetrokken, werd zijn inboedel
kapotgeslagen. En terecht: géén compassie met verklikkers en collaborateurs.

Rik: Mijn nonkels zaten bij Het Gebroken Geweer, een verzetsgroep.
Die zijn verklikt en door de Duitsers opgepakt. Mijn tante werd ook gevangengezet. lk herinner me dat ik aan de hand van mijn moeder even door de tralies naar haar mocht gaan kijken, als de gevangenen gelucht werden. Dan zwaaide ze stiekem even. Dat maakt indruk, hoor, op zo'n jong gastje.

HUMO: Hoe moeten we ons een kerstdiner van toen voorstellen?

Francis De Wit (71): "Bij ons was dat simpel eten zoals altijd, maar dan met wafeltjes erbij.

Swa: Als mensen een kat hadden, was die rond Kerstmis plots verdwenen - verstaat ge me? Kalkoen was nergens te krijgen, kip en konijn waren onbetaalbaar, en dus draaiden de mensen vaak poezen in de pan. lk weet nog goed dat ik bij ons grootmoeder vroeg waar de poes was en dat mijn moeder veelbetekenend
keek... En nu gooien de mensen oud brood weg, maar toen was één sneetje oud brood een feestl En dan zeggen ze dat het crisis is.

Richard: Onze bompa had reisduiven. Toen wij in '40 voor de oprukkende Duitsers naar Duinkerke vluchtten, zei hij tegen zijn schoonzoon: 'Pas jij op die duiven!' Maar toen we terug in Kontich kwamen, waren ze allemaal opgefret.

Simonne Gools (71): Bij ons waren er officieren ingekwartierd. Die kregen goed eten, en daar konden wij een beetje mee van profiteren. Onze grootste luxe was haring in ajuinsaus, en noedels van zemelen. En mijn vader was rijkswachter: hij haalde op het gemeentehuis de voedselbonnen af voor de hele buurt, en af en toe viel er al 'ns een kreupele haan van z'n stok (knipoogt).

Richand: Bij de bevrijding maakten veel Engelse en Canadese soldaten op straat hun kostje klaar: ik ruik de corned beeÍ nu nog! lk had twee grote vrienden, de Jack en de Reg. Die stopten ons eten toe. Wat die mannen voor ons gedaan hebben! Ze hebben ons niet alleen bevrijd van de nazi's; na de oorlog, toen onze Tony werd geboren, stuurde Jack nog een uitzet voor de kleinelo Rik .Mijn grootmoeder deed de vroegmarkt, en op een ochtend bracht ze voor mij een banaan mee. De allereerste banaan! Eén, want voor meer was er geen geld. En ik, ondankbaar wicht, speekte die banaan uit! lk vond dat dat naar vis smaakte, ik moest het niet hebben"

HUMO: Kregen jullie cadeautjes met Kerstmis?
Richard: Nee, alleen op oudejaarsavond. Als er al geld was voor cadeaus. Wij waren content
met niks. Schieten met een elastiekske, dat was al heel wat. Proppen schieten. Bikkelen, met de rnarebollen spelen - de knikkers. Een viske, een knikker met een vlam erin, dat was een schát! lk had een eigen omloop gemaakt, met zand en papier, en ik gaf mijn knikkers de namen van coureurs.

Omer: Wij hadden zelfs geen knikkers. Wij bikkelden met gedroogde kersenpitten.

Rik: Hadden jullie een voetbal?

Richard: Niët, godverdoeme!
 
Rik "Wij ook niet. Wij máákten een voetbal van proppen papier met een koord eromheen. 0m het kwartier was dat papier kapotgetrapt en moesten we het vervangen.
En we speelden ijshockey met een gebogen wilgentak. Mijn eerste fiets heb ik zelf gekocht, en toen was ik al getrouwd!

Omer: Wij liepen met een reep - een stokske waarmee we de velg van een kapotte fiets vooruit probeerden te rollen. Ën dan hielden we koers, hè. Met nieuwjaar kreeg ik van mijn bomma wat chocola. Dat was het, ja. Bomma was de meter van het oudste kind van al haar kinderen, en ze had zestien kinderen. Dat mens was meteen zestien porties chocola kwijt

Francis: Bij ons spraken ze een prijs af: cadeautjes mochten niet meer kosten dan 2 frank. Dat was veel geld in die tijd. Het waren ook altijd praktische dingen die je kreeg. Handschoenen, een trui. Pas veel later heb ik een banjo gekregen.

Swa: Ik kreeg een kapnon - een tol. En een trottinet - een autoped.
En één keer een paar loden soldaatjes. Tweedehands! Mijn vader had ze bijgeschilderd, de verf was nog nat.

Jan Wielemans (78): lk had zelfs geen loden soldaatjes: mijn soldaatjes waren wasspelden. lk legde ze in rijtjes in het gelid en liet ze oprukken.

Francis: Geef uw kinderen nu wasspelden cadeau en ze sluiten u op in het zothuis!

Swa: Vergelijk dat met al die peperdure Playstationbrol van tegenwoordig.
Daar spelen ze een week mee en dan zijn ze het beu. Wij speelden jaren met niks!

Rik: lk ben toch blij dat ik onze kleine indertijd gegeven heb wat ik kon, want nu is hij er niet meer. Hij heeft veel te kort geleefd, maar hij heeÍt toch van een paar dingen kunnen genieten..."

HUMO: Wie speelde vroeger de Kerstman? Vader? Een zatte nonkel?

Swa: De Kerstman? Nooit gezien! Pas véél later, in den Bazaar, een grootwarenhuis.

Richard: De eerste Kerstman die ik zag was in 1951, in één of andere reclamecampagne van Coca-Cola.

HUMO: Was er op kerstavond entertainment? Volksvermaak? Gezang?

Richand: Televies bestond niet. lk werd op een stoel gezet en ik moest een gedichtje opzeggen. Er werd gekaart- En af en toe haalde iemand een mondharmonica of een accordeon boven.

Swa: lk weet nog dat ik m'n nieuwjaarsbrief moest opzeggen. Zenuwen!  En dan kreeg ik een cent. Letterlijk: één cent.

Jan: Mensen gingen niet zo vaak bij elkaar op bezoek - door de armoede. Je kon niet met lege handen komen, maar je had niets. Dus ging je maar niet.

Swa: En nu ge van entertainment spreekt. Wij wilden een keer naar de première van 'Buffalo Bill' in cinema Rex, maar we mochten niet van ons moeder. Gelukkig maar, want anders had ik hier niet gezeten: die dag viel er een bom op de Rex! (op 16 december 1944 werd de bioscoop op de Keyserlei getroffen door een V2: er vielen 567 doden.

 Rik: Toen de bommen vielen, zijn wij gevlucht naar Blankenberge. Die week is er vlak bij ons thuis een bom gevallen op cinema Corso - als we thuis waren gebleven, dan zat ik hier evenmin!

Omer: wij hadden een platendraaier, eentje met 78-toerenplaten die je moest opwinden. En dat was dan nog omdat mijn ouders een café hadden: de meeste mensen hadden geen geld voor een platenspeler. En jukeboxen zijn pas na de oorlog gekomen - meegebracht door de Amerikaanse Gl's.

Richand: de oorlog mocht je geen radio hebben, want dan wasje volgens de Duitsers een spion.

Rik: Mijn vader had stiekem een circuitke gebricoleerd en luisterde 's nachts naar buitenlandse zenders. En samen luisterden we naar 'De bonte dinsdagavondtrein', dat was een radioprogramma met sketches en muziek, dat hield de moed erinl (Zingt het kenwijsje, iedereen valt spontaan in. Daar speelden ze liedjes zoals'De herderkes lagen bij nachte...'

Richard: ...want ze waren zat' (lacht).

Swa: En nu is het al downloaden dat de klok slaat. De jonkheid betaalt niet eens meer voor muziek!

HUMO 'Santa Glaus got stuck in my chimnell, zong jullie jeugdidool Ella Fitzgerald dubbelzinnig. ls jullie ooit zoiets overkomen, heren?

Omer: (de vraag negerend) Mijn favoriete kerstevergreen is'The Little Boy ïhat Santa Claus Forgot'. Dat staat in de versie van Nat King Cole op onze cd-box.

Richand: Julie London met I'd Like You for Christmas'. Wat een vrouwke, manneke toch. Maar ja, die is ook al dood.

Rik: Al die crooners heb ik leren kennen via AFN, het American Forces Network. Die zonden uit voor de Amerikaanse strijdkrachten in België. Voordien had ik nog nooit Engelstalige muziek gehoord!

HUMO: Met de Feestdagen wordt er traditioneel ook heel wat gedronken. Wat is jullie beste remedie tegen een kater?

Omer: Blijven drinken (lacht).

Rik: Een Bloody Mary!

Jan: Op café had je 't spaarkaske. Daar kon je door het jaar je wisselgeld in steken, en op oudejaarsavond kon je daar je drank mee betalen.

Fnancis: En denk bij drank vooral niet aan champagne. Daarvoor hadden wij geen geld.

Jan: Een glaasje cider. En dan nog. 0p oudejaarsavond trok ik met vrienden de stad in om zoveel mogelijk meisjes drie kussen te geven. En dat was écht kussen, hè met alles erop en eraan! ln die volkscafés was het altijd gezellig. Er was wel altijd vechten bij - jaloerse zatte mannen, hè.

Richard: Nu gaan wij niet meer naar die wilde Íeesten. Als ge thuis feest, kunt ge tenminste gaan slapen wanneer ge wilt. Uiteindelijk gaat het om de gezelligheid: in uw bloot poepeke op een schapenwolletje voor de open haard liggen (lacht).>

HUMO: Jo Vally zingt 'Alweer een Kerstmis zonder jou' - de Vlaamse kerstblues, Wat was jullie eenzaamste kerst?

Francis: "Het jaar dat mijn echtgenote veel tejong was overleden. Die avond heb ik gejankt, dat moogt ge gerust weten. lk had verwacht dat mijn kinderen me zouden uitnodigen, maar ik zat alleen thuis.
Nu ben ik samen met Anita. 0p oudejaarsavond is er vuurwerk op het plein tegenover ons appartement, en dan gaan we samen aan het raam staan. Da's feeststemming genoeg.

Omen: Vuurwerk, dat hadden we vroeger niet. Maar de smid maakte wel een soort bom van gietijzer. Daar werd papier en kruit in gepropt,en dan hielden ze dat aan een lange steel in het vuur tot het kruit ontplofte.

HUMO: Radio Minerva houdt speciale uitzendingen op kerstavond en oudejaarsnacht. Bellen er dan veel eenzame zielen?

Rik: 't ls raar, maar op kerstavond krijg ik juist minder eenzame mensen aan de lijn. Er bellen vooral weduwen, zo van 'lk wil dá lieke, want mijne man hoorde dat graag. Altijd vrouwen, hè. Die leven langer.
Op oudejaarsavond doe ik samen met mijn collega Bert de uitzending, van tien uur tot één uur's nachts. Dan mogen mensen elkaar het beste wensen voor het nieuwe jaar, da's altijd heel speciaal. Mijn vrouw is die dag ook jarig, en dan hebben we een toert bij. En drank, natuurlijk (knipoogt)."

HUMO Welke BV's zouden jullie in de kerststal zetten?

Swa: Doe mij maar Lutgart Simoens!

Jan: Ja, die heeft ons allemaal geinspireerd. lk vind haar nog steeds de beste radiomaakster die er ooit is geweest. Ze heeft mij al 'ns gecomplimenteerd met mijn programma! Ën als het sterren van vroeger mogen zijn, dan graag Ava Gardner, Lana Turner of Jane Mansfield.
Jane Mansfield, dat was een seksbom, die maken ze niet meer. Of Marilyn Monroe. Daar had ik een poster van hangen waarop ze naakt WAS.

HUMO: De beroemde foto waarop ze op een kleedje ligt met een radiotoestel naast zich, en waarvan ze IateÍ zei:'l wasn't naked: I had the radio on?

Jan: lk herinner me geen radio. Daar zal ik naast gekeken hebben.

HUMO: Na dit lange relaas over warme mensen en koude winters is mij onduidelijk: was het vroeger nu beter of niet?

Richand: Nee! Nu is alles beter:er is luxe, vrede, welvaart, de dokters kunnen meer... Maar jonge mensen appreciëren het niet. En ze beseffen ook niet dat voor al hun privileges - stemrecht, gelijkheid, vrijheid, welvaart is gevóchten.

(Abrupt) Maar mensen, laat dat uw kerstdiner niet bederven, hè.

$nacMag ik nog één ding zeggen? Die cd-box van ons, da's het beste cadeau dat ge de bomma en den bompa kunt geven. Legt da pakske onder de kerstboom, en 't is alle dagen Kerstmis !

Serge Simonart